Illustratie: Ron Mesland

Van 25 februari - 20 maart 2018 dagelijks een aflevering

Morgen Dag 9: Dwaallicht


P.S.: Delen? Graag.

P.P.S.: Heb je een technisch probleem, Mail me, dan stuur ik een directe link. In principe moeten de liedjes met een normale browser goed afspelen: het zijn links met Youtube die meestal weinig afspeelproblemen opleveren. Eventueel kun je de laatste versie van Flash installeren, dat kan wel eens helpen.


Uit: “Francis Poulenc, monnik of kwajongen” (E. Fokke):

“De elfjarige Parijsenaar Francis Poulenc kocht in de winter van 1910-11 tijdens een verblijf in Fontainebleau de bladmuziek van Schubert's Winterreise. Parijs werd op dat moment, tijdens de strenge winter van 1910, geteisterd door sneeuw-stormen. Poulenc bracht zijn middagen door met zijn nieuwe vondst achter de piano en schreef hier later over dat die ervaring beslissend was voor zijn verdere leven: "Het ene na het andere wonder trok aan mij voorbij. Ik was een echt stadskind maar (...) ontdekte drie belangrijke dingen tegelijkertijd: de schoonheid van de vrije natuur, de winter, en de sublieme verklanking ervan. Die Krähe (15), Der Lindenbaum (5) en bovenal Die Nebensonnen (23), dat voor mij altijd het mooiste kunstlied ter wereld zal blijven. Door Schuberts muziek gebeurde er iets zeer diepgaands met mij."

1-3-2018 Buitentemperatuur in Amsterdam is -8 ºC, om de Winterreis extra aanschouwelijk te maken. Nu het eerste Schubertlied dat ik ooit probeerde te vertalen, het meest bekende uit de Winterreise. De reiziger loopt over het kerkplein, verlaten op dit tijdstip, en ziet de bast van de lindeboom waarin hij ooit hartjes kerfde, net als in lied 4 zoekt hij nog sporen van betere tijden.

Bijna alle boeken vermelden de volgende anecdote: Schubert voerde, zichzelf begeleidend, de Winterreise uit voor zijn vrienden, die er niet zo weg van waren, ze vonden het te somber... behalve dan Der Lindenbaum. Schubert zelf zei dat deze liederencyclus hem het meest dierbaar was van alles wat hij had geschreven, en dat ze nog wel op hun mening zouden terugkomen. Dat de vrienden speciaal dit lied mooi vonden is niet onbegrijpelijk, het is het eerste Winterreise-lied in majeur, lijkt iets minder somber dan de eerdere liederen, maar schijn bedriegt. In de overige liederen komt ook wel romantisch doodsverlangen voor maar vooral in dit lied wordt daadwerkelijk gekoketteerd met zelfmoord: de zwerver overweegt even of hij aan de takken van de boom (of in de put, of gewoon in de vrieskou aan de voet van de boom) rust zal vinden.  Mail me.

3-3-2018 De stilte als er ijs, en sneeuw ligt. Vandaag liep ik langs de bevroren vaart bij het Westerpark, waar de stilte doorbroken werd door autoverkeer aan de overkant. Op het ijs lag een dode meeuw die ik de dag ervoor had zien zitten huiveren op dezelfde plek. In het volgende lied wordt, net als in (5), de Linde, een hart uitgekerfd. Ditmaal niet in een boombast maar in vergankelijker materiaal, de ijskorst die zich heeft gevormd op hetzelfde riviertje dat vrolijk kabbelde toen de jongen er met zijn liefje langsging, of met een bootje op dobberde. Aan dat uitgekerfde hart van ijs vraagt hij nu om, als een onderwatercamera, te kijken of alle leven & liefde onder het ijs echt bevroren is. Aan de toonzetting is te merken dat hij het antwoord al weet.

(Foto hieronder: Westerpark, Amsterdam, vandaag).

2-3-2018 Het dorp, of het stadje, ligt nu echt achter de reiziger. Zoals je bijvoorbeeld in Weimar via een parkachtige omgeving ineens op eenzaam terrein terecht komt, een onmerkbare overgang van stad naar natuur. Of loop gewoon Amsterdam Noord uit naar Holysloot... Toen ik het lied Wasserfluss, door de vertaling, goed leerde kennen - terwijl ik het al jaren af en toe had gehoord - voelde dat ineens ook alsof ik de natuur inliep, het wordt na de “Lindenbaum” ineens ruig en onheilspellend, de eerste vermoeidheid treedt in. Een slepende tred die in dit lied heel goed hoorbaar is door de combinatie van triolen en rechte noten in de pianobegeleiding, die Ian Bostridge in zijn boek uitgebreid bespreekt. Het vorige lied was een reflectie op de goede oude tijd, hier wordt de draad van lied 4 weer opgepikt, terug in het heden. Joni Mitchell wil in  “River” op haar bevroren verdriet wegschaatsen, deze jongen is al vertrokken. Hij vraagt de sneeuw om de pijn uit zijn tranen te zuigen (tja) en die, als de lente komt, terug te laten stromen naar de bron: het huis waar alle ellende - en geluk - begonnen is.  Mail me.

Luistertips voor de zoete Schubert: Ständchen (https://youtu.be/_kVrbz_oJ3g in de operette-uitvoering van Richard Tauber), Ave maria (https://youtu.be/lT_b_MWrJQU

in de uitvoering van Deanne Durbin

4-3-2018 Terugblik. In lied 8 slaat lelijkheid en kitsch toe, op een bijna postmoderne manier, al is dat een onmogelijkheid bij een lied uit de klassiek-romantische periode. De hoofdpersoon vlucht voor zijn herinneringen, onhandig struikelend over stenen en zelfs uitgejouwd door de kraaien. Dat wordt hoorbaar gemaakt in de nerveuze muziek: de zangmelodie zit steeds vlak voor een piano-echo van zichzelf, alsof je aan het touwtje springen bent. Niet bepaald makkelijk zingbaar. Halverwege de achtervolging is er even rust, dan wordt een overdreven romantisch beeld geschetst van de verloren tijd, compleet met nachtegalen en gloeiend verliefde ogen. Alsof Schubert zijn tijdgenoten parodieert, en trouwens ook op zijn eigen, onterechte, imago van zoetelijk componist vooruitloopt (zie links hiernaast). Kortom, Schubert had humor, wat van zijn navolgers, bijvoorbeeld Brahms, Schumann, Tschaikovski, Debussy, Mahler, niet altijd gezegd kan worden. En die humor wordt hier toegepast op een manier die het bizarre en angstaanjagende aspect van de liederen benadrukt, een procedé dat doet denken aan het Verfremdungs-Effekt in Brecht en Weill’s Dreigroschenoper, een jaar of honderd later. Mail me

Ga naar

Wil je alleen de liedjes horen, gebruik dan onderstaande link naar de Youtube speellijst die ik dagelijks bijwerk.

https://www.youtube.com/playlist?list=PLAzQZQQQ2HOvTFOeeSG8Onr0XQ0t2d-G4

Afspelen: klik hierboven

Afspelen: klik hierboven

Afspelen: klik hierboven

Afspelen: klik hierboven