6-3-2018 Lied 10, “Rust” (“Rast) is een melancholiek dreinend slaaplied, het begin wat kerklied-achtig, vol emotionele uitbarstingen die de rust onderbreken. En er zitten vermoeiend veel aanknopingspunten in voor historische uitweidingen.

Nadat hij zich door het dwaallicht min of meer bewust heeft laten misleiden bereikt de zwerver een eenzame overnachtingsplek. Een kolenbrandershutje - dat gaat niet over steenkolen maar over houtskool, niet bestemd voor artistieke doeleinden maar om kachels mee te stoken. Kolenbranders waren seizoen-arbeiders en hun hutjes stonden ‘s winters meestal leeg, ook handig voor langstrekkende soldaten.

Dat laatste brengt me op het spannendste dwarsverband in dit lied: er is sprake van strijd en storm, Kampf und Sturm, en brandende wonden. Napoleon’s uitgedunde leger was in 1812, vooral door de winterkou verslagen, weggetrokken uit Rusland. Wilhelm Müller (de dichter) trok niet veel later, in 1813-14, als Pruisisch soldaat van slagveld naar slagveld, ruwweg tussen het huidige Polen en Brussel*. Hij zal ook wel eens doodmoe met brandende wonden hebben overnacht op een onherbergzame plaats. De filosoof Slavoj Žižek vraagt zich af of de Duitse winterse terugtocht na de val van Stalingrad in 1942-’43 ook niet gezien kan worden als zo’n Winterreise**, “Fremd bin ich eingezogen, fremd zieh’ ich wieder aus”.

Hoe dan ook, het lied “Rust” gaat over een nacht waarin de slaap maar niet komt. De knagende worm voor een soldaat zal angst zijn, of honger. De afgewezen minnaar in dit gedicht moet in het donker met een storm van gevoelens omgaan die hij door de sportieve actie van het lopen nog een beetje wist te onderdrukken. Mail me

 
Illustratie: Ron Mesland

Van 25 februari - 20 maart 2018 dagelijks een aflevering

Ga naar

Morgen: Dag 13, De post


P.S.: Delen? Graag.


P.P.S.: Heb je een technisch probleem, Mail me, dan stuur ik een directe link. In principe moeten de liedjes met een normale browser goed afspelen: het zijn links met Youtube die meestal weinig afspeelproblemen opleveren. Eventueel kun je de laatste versie van Flash installeren, dat kan wel eens helpen.

5-3-2018 De slotzin van lied 9 doet me denken aan Lars von Triers film “Europa”: daarin volgen we aan het eind de verdrinking van de hoofdpersoon, en zien hoe hij langzaam, in vredige sfeer wegdobbert naar zee. In het laatste lied van Die schöne Müllerin (de andere grote cyclus van Schubert en Müller), Des Baches Wiegenlied, gebeurt precies dat. Gewiegd door de beek verdwijnt de gekwelde jongeling uit beeld.

Maar in Winterreise is zelfmoord al een gepasseerd station (zie lied 5), de pijn wordt bezworen door het zwerven zelf, op zoek naar vergetelheid. Het dwaallicht mag hem even afleiden, dat maakt hem niet uit want een geografisch doel heeft ie niet.

* Het 2e deel uit het Trio in Eb (D929), dat Schubert nog later schreef dan “Winterreise”, wordt gebruikt in Stanley Kubrick’s film “Barry Lyndon”, die zich deels afspeelt op de  Duitse slagvelden van een eerdere grote oorlog: de Zevenjarige oorlog (1756-63).

7-3-2018 In (11) “Lentedroom” is de slaap in het kolenbrandershutje toch gekomen. In de lieflijkste passage van de hele Winterreise - ditmaal geen parodie, zoals in (8)“Terugblik” - droomt de slaper over de voorbije lente, met een sprankje hoop dat hij nog eens zo’n fijn seizoen zal meemaken. Die hoop wordt de grond in geboord door hanengekraai en ravengekras, een van de meest heftige overgangen van het stuk. Maar dan kijkt de zojuist in het koude hutje ontwaakte zwerver naar buiten, dwars door een prachtig patroon van ijsbloemen, zoals hij in lied (4) probeerde door een ijskorst heen te turen. Hij beschouwt die ijsbloemen als troost, en is de onbekende schilder ervan dankbaar omdat dit beeld zijn optimisme prikkelt. Als hij zich nog eens omdraait wordt de lentedroom wat wellustiger, maar het welbehagen is van korte duur: net als bij de sluimerknop op je wekker kraait de haan opnieuw en ditmaal kunnen zelfs de ijsbloemen de jongen niet meer opmonteren. Hij is bijna verbaasd dat zijn hart nog zo warm klopt, en betwijfelt of er ooit nog iets groens uit al dat ijs zal voortkomen.


Noot bij de muziekuitvoering: omdat dit een van de oudste vertalingen is heb ik hem door de jaren heen hier en daar aangepast, dus de tekst is niet helemaal dezelfde als in de gezongen versie uit 2005. (illustratie: IJsbloemen/Oisterwijk, RM 2004)  Mail me

8-3-2018 “Einsamkeit”, het twaalfde lied van de Winterreise, begint in de ultieme Schubert-sfeer, waardoor ik altijd onmiddellijk gegrepen wordt. Mistroostig, meeslepend en intiem, alsof je in iemands hoofd zit. Een paar van mijn favoriete modernere zangers en componisten belichamen die aspecten ook: Nick Drake (naar verluid ook een liefhebber van Schubert), maar bijvoorbeeld ook Gillian Welch, Jules de Corte en Jacques Brel, op die laatste kom ik nog terug bij (17). Aan het begin van het liedje zou een mooie folkgitaarbegeleiding niet misstaan, maar als het nummer zich verder ontwikkelt vrees ik dat de gitarist nogal exotische akkoorden moet zoeken... Schubert componeerde overigens zijn “Schöne Müllerin” met behulp van een gitaar omdat hij toen in een ziekenhuis lag bij te komen van een syfilisbehandeling, maar dit terzijde. 

Nummer 12 was oorspronkelijk een afsluiting: Schubert publiceerde de Winterreise in twee delen, en dit was het laatste lied van Deel 1. De zanger lijkt weer in de bewoonde omgeving terug te zijn, of loopt er even doorheen. Misschien is hij over een heuvel geklommen en moet hij zich na zijn overnachting in het kille hutje opfrissen en wat eten kopen. De storm is gaan liggen, het is misschien helder vriesweer zoals het hier een paar dagen geleden ook nog was. Maar de berustende melancholie waarmee het lied begint transformeert al snel tot een mensenschuwe slechte bui, want juist in de confrontatie met vrolijker sferen ziet hij in hoe gedeprimeerd hij is.  Mail me

Wil je alleen de liedjes horen, gebruik dan onderstaande link naar de Youtube speellijst die ik dagelijks bijwerk.

https://www.youtube.com/playlist?list=PLAzQZQQQ2HOvTFOeeSG8Onr0XQ0t2d-G4

Afspelen: klik hierboven

Afspelen: klik hierboven

Afspelen: klik hierboven

Afspelen: klik hierboven